Τη δημιουργία ειδικού ευρωπαϊκού μηχανισμού για την εργαλειοποίηση της μετανάστευσης ζητεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με άρθρο του στο Politico που δημοσιεύθηκε λίγες ώρες πριν από την έκτακτη τηλεδιάσκεψη Ευρωπαίων υπουργών για τη Θέουτα. Ο πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι το ισχύον πλαίσιο της ΕΕ δεν επαρκεί όταν οι αφίξεις είναι αιφνίδιες, μαζικές και συντονισμένες. Προτείνει σαφή κριτήρια ενεργοποίησης ενός καθεστώτος έκτακτης ανάγκης, το οποίο θα μπορούσε, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, να επιτρέπει την προσωρινή αναστολή υποβολής αιτήσεων ασύλου από νεοαφιχθέντες και την ταχεία επιστροφή όσων δεν δικαιούνται να παραμείνουν.
- Η πρόταση αφορά ειδικό ευρωπαϊκό πλαίσιο για μαζική και εργαλειοποιημένη μεταναστευτική πίεση.
- Ο μηχανισμός θα ενεργοποιείται βάσει της κλίμακας και της ταχύτητας των αφίξεων, αλλά και ενδείξεων εξωτερικού συντονισμού.
- Ο πρωθυπουργός ζητεί προσωρινές και αυστηρά ελεγχόμενες προσαρμογές στις συνήθεις διαδικασίες ασύλου.
- Η έκτακτη τηλεδιάσκεψη της ΕΕ για τη Θέουτα έχει προγραμματιστεί για την Τρίτη.
Από τον Έβρο και τη Λευκορωσία στη Θέουτα
Χτίζοντας το επιχείρημά του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραπέμπει αρχικά στην κατάσταση που αντιμετώπισε η Ελλάδα στα χερσαία σύνορα με την Τουρκία, στον Έβρο, το 2020. Αναφέρεται επίσης στις πιέσεις που δέχθηκαν η Λιθουανία, η Πολωνία και η Λετονία στα σύνορά τους με τη Λευκορωσία το 2021.
Κατά τον πρωθυπουργό, αυτές οι περιπτώσεις δεν χαρακτηρίζονται από βαθμιαία αύξηση των αφίξεων, αλλά από απότομες και συχνά συντονισμένες μετακινήσεις ανθρώπων, οι οποίες ενίοτε φθάνουν τις δεκάδες χιλιάδες μέσα σε λίγες ημέρες και υπερβαίνουν τις δυνατότητες των κρατών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει τις πρόσφατες εξελίξεις στη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα που βρίσκεται στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Διευκρινίζει, πάντως, ότι δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί τα ακριβή αίτια όσων συνέβησαν εκεί την περασμένη εβδομάδα.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτηρίζει τη σκόπιμη οργάνωση ή διευκόλυνση μεταναστευτικών ροών από κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες μορφή «υβριδικής πίεσης» και εργαλείο γεωπολιτικού εξαναγκασμού.
Το άρθρο προτείνει ευρωπαϊκό καθεστώς έκτακτης ανάγκης
Στην παρέμβασή του αναγνωρίζει ότι το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο έχει εισαγάγει μηχανισμούς αλληλεγγύης, διαδικαστική ευελιξία και εργαλεία διαχείρισης της πίεσης. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι αυτά έχουν σχεδιαστεί για καταστάσεις που παραμένουν διαχειρίσιμες και όχι για ροές οι οποίες οργανώνονται ή ενισχύονται με σκοπό την άσκηση πίεσης.
Το Σύμφωνο αποτελεί το κοινό πλαίσιο κανόνων της ΕΕ για το άσυλο, τα σύνορα και την κατανομή ευθυνών μεταξύ των κρατών-μελών. Η συζήτηση για ειδική εξαίρεση έχει συνεπώς σημασία και για την Ελλάδα: ως χώρα στα εξωτερικά σύνορα, θα επηρεαζόταν άμεσα τόσο από τα κριτήρια ενεργοποίησης όσο και από την ευρωπαϊκή υποστήριξη που θα συνόδευε τον μηχανισμό.
Η πρόταση προβλέπει να συνεκτιμώνται ποσοτικά στοιχεία, όπως η ταχύτητα και η κλίμακα των αφίξεων σε σχέση με τις δυνατότητες ενός κράτους, και ποιοτικές ενδείξεις για συντονισμό, διευκόλυνση ή εμπλοκή τρίτων χωρών και οργανωμένων εγκληματικών δικτύων.
Με την ενεργοποίηση του μηχανισμού, ο πρωθυπουργός εισηγείται επιχειρησιακή υποστήριξη από ευρωπαϊκούς οργανισμούς, συντονισμένες επιστροφές, καθώς και οικονομική και τεχνική βοήθεια. Οι ταχύρρυθμες διαδικασίες ασύλου θα παρέμεναν διαθέσιμες, ιδίως για προερχόμενους από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας.
Η πιο ουσιαστική αλλαγή που εισηγείται είναι να μπορούν τα κράτη-μέλη, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να αναστέλλουν προσωρινά την υποβολή νέων αιτήσεων ασύλου, με πλήρη συμμόρφωση προς το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Στην πράξη, αυτό θα σήμαινε απόκλιση από τις συνήθεις διαδικασίες μόνο μέσα σε προκαθορισμένο ευρωπαϊκό καθεστώς και όχι μια γενική ή μόνιμη αναστολή. Γι’ αυτό τα αντικειμενικά κριτήρια, η αναλογικότητα και ο νομικός έλεγχος θα ήταν καθοριστικά για την εφαρμογή μιας τέτοιας πρότασης.
Η έκτακτη τηλεδιάσκεψη είναι το επόμενο ευρωπαϊκό βήμα
Η παρέμβαση προηγείται της έκτακτης τηλεδιάσκεψης των Ευρωπαίων υπουργών, η οποία έχει προγραμματιστεί για την Τρίτη με αντικείμενο την κατάσταση στη Θέουτα. Το άρθρο δεν συνιστά απόφαση της ΕΕ, αλλά πρόταση για το πώς θα μπορούσε να συμπληρωθεί το υφιστάμενο Σύμφωνο με νομικά και επιχειρησιακά εργαλεία ειδικά για έκτακτες πιέσεις.
Πιστεύετε ότι η ΕΕ χρειάζεται ειδικό καθεστώς για την εργαλειοποίηση της μετανάστευσης ή ότι αρκούν οι υφιστάμενοι κανόνες ασύλου;
