Νέες υβριδικές ενώσεις που ανέπτυξαν ερευνητές του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου του Κάουνας (KTU), μαζί με συνεργάτες τους, περιόρισαν σε εργαστηριακές δοκιμές τη βιωσιμότητα επιθετικών καρκινικών κυττάρων και ανέστειλαν την ανάπτυξη ορισμένων βακτηρίων και μυκήτων. Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε το 2026 στο περιοδικό Scientific Reports, εξέτασε κύτταρα καρκίνου του πνεύμονα, τριπλά αρνητικού καρκίνου του μαστού και μελανώματος. Παράλληλα, τρεις από τις ενώσεις παρουσίασαν ισχυρή αντιμικροβιακή δράση, με μία να αποδίδει καλύτερα έναντι μυκήτων από το φάρμακο αναφοράς νυστατίνη.
- Οι ενώσεις δοκιμάστηκαν σε κύτταρα καρκίνου του πνεύμονα, τριπλά αρνητικού καρκίνου του μαστού και μελανώματος.
- Τρεις ενώσεις εμφάνισαν ισχυρή δράση κατά βακτηρίων και μυκήτων.
- Μία ένωση ξεπέρασε τη νυστατίνη έναντι μυκήτων και είχε αντιβακτηριακή δράση συγκρίσιμη με τη βανκομυκίνη.
- Δεν έχουν ακόμη εξεταστεί επαρκώς οι μηχανισμοί δράσης και οι επιδράσεις σε υγιή κύτταρα.
Η ίδια δομή στοχεύει διαφορετικούς βιολογικούς μηχανισμούς
Οι υβριδικές ενώσεις συνδυάζουν δύο ή περισσότερες ενεργές χημικές δομές, ώστε ένα μόριο να μπορεί να επιδρά σε διαφορετικούς βιολογικούς στόχους. Σύμφωνα με την υποψήφια διδάκτορα του Τμήματος Οργανικής Χημείας του KTU, Aida Šermukšnytė, αυτή η προσέγγιση ενδέχεται να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα μιας θεραπείας και να μειώσει την πιθανότητα ανάπτυξης αντοχής από τα κύτταρα.
Η ερευνητική ομάδα εστιάζει ταυτόχρονα σε δύο προκλήσεις: τις επιθετικές μορφές καρκίνου και την αυξανόμενη μικροβιακή αντοχή. Η Ingrida Tumosienė, ερευνήτρια στο ίδιο τμήμα, περιέγραψε την ανάπτυξη τέτοιων μορίων ως πολλά υποσχόμενη κατεύθυνση για τον σχεδιασμό φαρμάκων.
Αν μια διπλή δράση επιβεβαιωνόταν σε όλα τα επόμενα στάδια, θα μπορούσε να προσφέρει τη βάση για θεραπείες που αντιμετωπίζουν περισσότερα από ένα προβλήματα με μία ένωση· αυτό όμως παραμένει ερευνητικός στόχος και όχι κλινικό αποτέλεσμα.
Η προσέγγιση έχει ιδιαίτερη σημασία για τους ασθενείς με καρκίνο, οι οποίοι μπορεί να χρειάζονται παράλληλα διαφορετικά φάρμακα για λοιμώξεις ή άλλες παθήσεις. Όσο αυξάνονται τα χορηγούμενα φάρμακα, αυξάνεται και ο κίνδυνος μεταξύ τους αλληλεπιδράσεων. Αυτό σημαίνει ότι ένα επιτυχές μόριο πολλαπλής δράσης θα μπορούσε θεωρητικά να απλοποιήσει τη φαρμακευτική αντιμετώπιση, χωρίς η παρούσα μελέτη να αποδεικνύει ότι κάτι τέτοιο είναι ήδη εφικτό.
Ορισμένες ενώσεις συγκρίθηκαν με υπάρχοντα φάρμακα
Στις αντικαρκινικές δοκιμές, ορισμένες υβριδικές ενώσεις μείωσαν τη βιωσιμότητα των κυττάρων: τα επηρεαζόμενα κύτταρα είτε πέθαναν είτε σταμάτησαν να πολλαπλασιάζονται. Οι συγκεκριμένοι τύποι καρκινικών κυττάρων επιλέχθηκαν επειδή, όπως εξήγησε η ερευνήτρια Kristina Kantminienė, συνδέονται με υψηλό κίνδυνο μετάστασης, συχνή αντοχή στα υπάρχοντα φάρμακα και περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές.
Στις αντιμικροβιακές δοκιμές, μία ένωση ήταν αποτελεσματικότερη κατά μυκήτων από τη νυστατίνη που χρησιμοποιήθηκε ως φάρμακο ελέγχου, ενώ η δράση της κατά βακτηρίων ήταν συγκρίσιμη με εκείνη του αντιβιοτικού βανκομυκίνη. Δύο ακόμη ενώσεις έδωσαν αποτελέσματα τα οποία, σε ορισμένες περιπτώσεις, ήταν αντίστοιχα ή καλύτερα από εκείνα φαρμάκων που χρησιμοποιούνται σήμερα.
Η ισχυρότερη συνδυασμένη αντικαρκινική και αντιμικροβιακή δράση δεν προήλθε από την ένωση που οι επιστήμονες ανέμεναν να αποδώσει καλύτερα. Για την ομάδα, το εύρημα αναδεικνύει τη σημασία ολόκληρης της διαδικασίας, από τους θεωρητικούς υπολογισμούς έως τις εργαστηριακές δοκιμές και τη διαδοχική βελτίωση των μορίων.
Τα εργαστηριακά ευρήματα δεν ισοδυναμούν με θεραπεία
Η μείωση της βιωσιμότητας καρκινικών κυττάρων στο εργαστήριο δεν αποδεικνύει ότι οι ενώσεις είναι ασφαλείς ή αποτελεσματικές ως φάρμακα για ανθρώπους.
Οι δοκιμές σε κύτταρα αποτελούν πρώιμο στάδιο της ανάπτυξης ενός υποψήφιου φαρμάκου. Η ερευνητική ομάδα πρέπει τώρα να μελετήσει λεπτομερέστερα τους μηχανισμούς δράσης των πιο υποσχόμενων ενώσεων και τις επιδράσεις τους σε υγιή κύτταρα. Θα πρέπει επίσης να ακολουθήσουν προκλινικές και κλινικές μελέτες, καθώς και περαιτέρω βελτιστοποίηση των μορίων.
Μόνο μετά από αυτά τα στάδια θα μπορεί να αξιολογηθεί αν κάποια από τις υβριδικές ενώσεις είναι δυνατόν να αποτελέσει βάση νέας φαρμακευτικής ουσίας. Επομένως, η εργασία προσφέρει μια αρχική ένδειξη για περαιτέρω έρευνα και όχι ανακάλυψη θεραπείας για τον καρκίνο ή τις λοιμώξεις.
Πώς αξιολογείτε την προοπτική φαρμάκων που θα συνδυάζουν αντικαρκινική και αντιμικροβιακή δράση;
