Μια ακολουθία από 21 απολιθωμένα ίχνη, τα οποία άφησαν οκτώ αρχαίοι ανθρωπίνοι πριν από 1,43 εκατ. χρόνια στις όχθες της λίμνης Τουρκάνα στην Κένυα, προσφέρει νέα στοιχεία για τον Paranthropus boisei. Η διεθνής ερευνητική ομάδα που μελέτησε τη θέση GaJi10 αποδίδει πιθανότερα τα ίχνη στο συγκεκριμένο είδος, αν και εξετάζει και άλλες εκδοχές. Η ανάλυση, η οποία δημοσιεύθηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences, δείχνει ότι ορισμένα άτομα είχαν ανθρώπινες σωματικές διαστάσεις και ότι η ομάδα αποτελούνταν κυρίως από ενήλικα αρσενικά.
- Στη θέση GaJi10 διατηρούνται 21 αποτυπώματα από οκτώ ανθρωπίνους.
- Τα ίχνη χρονολογήθηκαν περίπου πριν από 1,43 εκατ. χρόνια μέσω της ηφαιστειακής τέφρας στα γύρω πετρώματα.
- Το σχήμα τους παραπέμπει στον Paranthropus boisei, αλλά το ασυνήθιστα μεγάλο μέγεθος αφήνει περιθώριο συζήτησης.
Η λάσπη διατήρησε 21 ίχνη οκτώ ατόμων
Τα αποτυπώματα σχηματίστηκαν σε λάσπη, μέσα σε ρηχό νερό βάθους 2 έως 10 εκατοστών, στην άκρη της αρχαίας λίμνης. Στην ίδια επιφάνεια βρέθηκαν επίσης ίχνη ιπποπόταμων, βοοειδών, πτηνών, ιπποειδών και άλλων ζώων.
Το πρώτο τμήμα της θέσης εντοπίστηκε το 1978 από την Κέι Μπέρενσμάιερ, γεωλόγο και επιμελήτρια παλαιοντολογίας σπονδυλωτών στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Smithsonian. Μετά την αρχική μελέτη, η περιοχή καλύφθηκε με άμμο για να προστατευθεί. Οι επιστροφές των ερευνητών το 2016 και το 2023 αποκάλυψαν την πλήρη έκταση της διαδρομής.
Σε αντίθεση με ένα μεμονωμένο οστό ή τμήμα γνάθου, μια σειρά πατημασιών καταγράφει μια συγκεκριμένη στιγμή κίνησης. Μπορεί επομένως να δώσει πληροφορίες όχι μόνο για την ανατομία, αλλά και για τον τρόπο βάδισης, την κατεύθυνση και την πιθανή σύνθεση μιας ομάδας.
Το μέγεθος δοκιμάζει την καθιερωμένη εικόνα του είδους
Στην περιοχή ζούσαν τότε τουλάχιστον δύο γνωστά είδη ανθρωπίνων: ο P. boisei, με ισχυρές γνάθους και μεγάλα δόντια, και ο Homo erectus, ο οποίος θεωρείται πιθανός άμεσος πρόγονος των σημερινών ανθρώπων.
Τα νέα ίχνη έχουν πιο επίπεδη καμάρα και μεγάλο δάχτυλο που αποκλίνει περισσότερο από τα υπόλοιπα. Αυτά τα χαρακτηριστικά μοιάζουν με άλλα αποτυπώματα της περιοχής τα οποία έχουν αποδοθεί στον P. boisei, ενώ διαφέρουν από τα περισσότερο ανθρωπόμορφα ίχνη που συνδέονται με τον H. erectus.
Το παράδοξο είναι ότι το σχήμα δείχνει προς τον Paranthropus, αλλά οι διαστάσεις βρίσκονται μέσα στο εύρος που θα αναμενόταν και για τον Homo erectus.
Η ανάλυση τοποθετεί τα ψηλότερα άτομα κοντά ή και πάνω από τα 6 πόδια, δηλαδή περίπου 1,8 μέτρα, με βάρος που μπορούσε να φθάνει τις 165 λίβρες, περίπου 75 κιλά. Εάν τα ίχνη ανήκουν πράγματι στον P. boisei, διευρύνουν το εκτιμώμενο ανώτατο όριο του σωματικού μεγέθους του. Εάν προέρχονται από H. erectus, θα υποδείκνυαν μεγαλύτερη μορφολογική ποικιλία στα πέλματά του από εκείνη που έχει παρατηρηθεί ακόμη και σε μεγάλα δείγματα σύγχρονων ανθρώπων.
Μια τρίτη, άγνωστη μορφή ανθρωπίνου δεν αποκλείεται απολύτως, αλλά ο επικεφαλής της μελέτης Κέβιν Χατάλα τη θεωρεί λιγότερο πιθανή, καθώς τα γνωστά απολιθώματα από τη συγκεκριμένη περιοχή και περίοδο έχουν αποδοθεί στα δύο ήδη αναγνωρισμένα είδη.
Η κοινή πορεία υποδεικνύει σύνθετη κοινωνική συμπεριφορά
Οι διαστάσεις και η διάταξη των αποτυπωμάτων δείχνουν ότι η ομάδα αποτελούνταν κυρίως από ενήλικα αρσενικά, χωρίς εμφανή παρουσία θηλυκών ή νεαρών ατόμων. Ο Νιλ Ρόουτς του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, συν-συγγραφέας της εργασίας, εκτιμά ότι αυτή η σύνθεση παραπέμπει σε πιο σύνθετη κοινωνική οργάνωση.
Αυτό σημαίνει ότι οι πατημασιές δεν αλλάζουν μόνο τις εκτιμήσεις για το σώμα του Paranthropus· προσφέρουν επίσης μια σπάνια ένδειξη ότι ενήλικα αρσενικά μπορούσαν να μετακινούνται μαζί.
Οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο τα αρσενικά να ανταγωνίζονταν για συντρόφους, αλλά να ανέχονταν το ένα το άλλο σε ορισμένες περιστάσεις για λόγους ασφάλειας. Πρόκειται για ερμηνεία και όχι για οριστική ανασύσταση της κοινωνικής ζωής τους. Η παρουσία πολλών ιπποπόταμων δείχνει, πάντως, ότι η παραλίμνια ζώνη περιλάμβανε κινδύνους, ενώ το νερό ή η τροφή θα μπορούσαν να εξηγούν γιατί οι ανθρωπίνοι την επισκέπτονταν.
Οι επόμενες έρευνες θα ελέγξουν την ταυτότητα των ιχνών
Στην ανατολική όχθη της λίμνης Τουρκάνα έχουν βρεθεί εκατοντάδες αποτυπώματα, τα οποία σχηματίστηκαν σε διάστημα άνω των 100.000 ετών. Προγενέστερη μελέτη της ίδιας ομάδας είχε περιγράψει κοντινή, ελαφρώς παλαιότερη επιφάνεια με ίχνη και των δύο ειδών, δείχνοντας ότι μοιράζονταν τα ίδια ενδιαιτήματα για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, χωρίς να είναι γνωστό πώς αλληλεπιδρούσαν.
Η ομάδα σχεδιάζει να επιστρέψει στην Κένυα για να συνεχίσει τη μελέτη των αποτυπωμάτων και της γεωλογίας που επέτρεψε τη διατήρησή τους. Περισσότερα ίχνη με σαφή ανατομικά γνωρίσματα θα μπορούσαν να ενισχύσουν την απόδοση στον P. boisei ή να μεταβάλουν ξανά την εικόνα για τη συνύπαρξη των ανθρωπίνων στη λίμνη Τουρκάνα.
Πόσο πειστική θεωρείτε την απόδοση των μεγάλων αποτυπωμάτων στον Paranthropus boisei;
