Την πρώτη άμεση μοριακή ένδειξη για την εισαγωγή της ευλογιάς στην Αμερική κατά την ευρωπαϊκή αποικιοποίηση εντόπισαν ερευνητές, ανακτώντας αρχαίο DNA του ιού από δύο μούμιες στη βόρεια Χιλή. Τα λείψανα ανήκαν σε μία γυναίκα και έναν άνδρα από τοπική κοινότητα των Ίνκας, οι οποίοι είχαν ταφεί μεταξύ του τέλους του 15ου και των αρχών του 17ου αιώνα. Η γονιδιωματική ανάλυση έδειξε ότι οι ιοί ανήκαν σε εξαφανισμένη εξελικτική γραμμή, ανάμεσα σε στελέχη της μεσαιωνικής Ευρώπης και σε εκείνα που κυκλοφόρησαν κατά τους επόμενους αιώνες.
- Αρχαίο DNA του ιού variola βρέθηκε σε δύο φυσικά μουμιοποιημένα σώματα στη βόρεια Χιλή.
- Η μελέτη δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Science.
- Τα γονιδιώματα συνδέονται εξελικτικά με ευρωπαϊκά στελέχη της ευλογιάς.
- Οι δύο άνθρωποι ήταν μία γυναίκα 30-35 ετών και ένας άνδρας 18-20 ετών.
Η ερευνητική ομάδα του Trinity College Dublin εξέτασε οστά από μούμιες του αρχαιολογικού χώρου Camarones 9, κοντά στις ακτές του Ειρηνικού. Ο χώρος ανακαλύφθηκε το 1957 και από αυτόν ανακτήθηκαν συνολικά 41 μουμιοποιημένα σώματα, τυλιγμένα σε κουβέρτες και θαμμένα μαζί με κτερίσματα.
Τα δύο σώματα είχαν μουμιοποιηθεί φυσικά, χωρίς τη χημική ή άλλη επεξεργασία που συνδέεται με την τεχνητή μουμιοποίηση. Σύμφωνα με τη βιολογική ανθρωπολόγο Κονστάνσα δε λα Φουέντε Κάστρο, τέτοιες ταφές υπήρχαν πριν από τους Ίνκας και συναντώνταν σε παλαιότερες περιόδους.
Η ανακάλυψη μετατρέπει μια ιστορικά τεκμηριωμένη αφήγηση σε υπόθεση που υποστηρίζεται πλέον και από το ίδιο το γενετικό υλικό του παθογόνου.
Τα γονιδιώματα συνδέουν τη Χιλή με ευρωπαϊκά στελέχη
Η αρχική επιδίωξη των επιστημόνων ήταν να μελετήσουν ανθρώπινο DNA, όμως η αναζήτηση γενετικού υλικού αρχαίων παθογόνων αποκάλυψε θραύσματα που ταίριαζαν με τον ιό της ευλογιάς, variola. Με την ανακατασκευή των γονιδιωμάτων και τη σύγκρισή τους με άλλους αρχαίους και νεότερους ιούς, η ομάδα τα τοποθέτησε σε γενεαλογική γραμμή που περιλαμβάνει ευρωπαϊκά στελέχη του Μεσαίωνα και των πρώιμων νεότερων χρόνων.
Ο άνδρας, ηλικίας 18 έως 20 ετών, χρονολογήθηκε με άνθρακα μεταξύ 1492 και 1631. Η γυναίκα ήταν 30 έως 35 ετών όταν πέθανε. Μικρές δερματικές αλλοιώσεις στον κορμό των μουμιών είχαν αποδοθεί παλαιότερα σε χρόνια έκθεση σε αρσενικό, όμως τα νέα ευρήματα ενισχύουν το ενδεχόμενο να επρόκειτο για σημάδια που άφησε η ευλογιά.
Η μελέτη αρχαίου DNA λειτουργεί σαν γενεαλογική έρευνα για παθογόνα: οι ομοιότητες και οι διαφορές στα γονιδιώματα επιτρέπουν στους επιστήμονες να εκτιμήσουν τη συγγένεια μεταξύ στελεχών. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, αυτό σημαίνει ότι οι γραπτές αναφορές για την εξάπλωση της ευλογιάς αποκτούν ανεξάρτητη βιολογική τεκμηρίωση σε μια κοινότητα για την οποία δεν υπήρχε αντίστοιχο ιστορικό αρχείο.
Η αποικιοποίηση διαμόρφωσε και την εξέλιξη του ιού
Οι Ευρωπαίοι έφτασαν στην Αμερική το 1492, ενώ η παλαιότερη καταγεγραμμένη επιδημία ευλογιάς στην ήπειρο σημειώθηκε το 1518 στην Ισπανιόλα, το νησί που σήμερα μοιράζονται η Αϊτή και η Δομινικανή Δημοκρατία. Οι αυτόχθονες πληθυσμοί δεν είχαν προηγούμενη έκθεση και φυσική ανοσία απέναντι στον ιό, με την ευλογιά και άλλες εισαγόμενες ασθένειες να προκαλούν εκατομμύρια θανάτους και βαθιά πληθυσμιακή κατάρρευση.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο ιός πέρασε μακρά περίοδο γενετικών αλλαγών έως τον 16ο αιώνα, αλλά ο ρυθμός εξέλιξής του επιβραδύνθηκε αισθητά κατά την αποικιακή επέκταση και τις μεγάλες επιδημίες του 17ου και του 18ου αιώνα. Η ομάδα εκτιμά ότι η ευρεία μετάδοση σε πληθυσμούς χωρίς ανοσία ενδέχεται να περιόρισε την ανάγκη περαιτέρω προσαρμογής.
Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η αποικιοποίηση, οι μεταβολές των πληθυσμών και αργότερα ο εμβολιασμός δεν επηρέασαν μόνο την εξάπλωση της νόσου, αλλά πιθανότατα και την εξελικτική πορεία του ιού.
Τον 19ο αιώνα, όταν ο εμβολιασμός άρχισε να εξαπλώνεται περισσότερο, ο ρυθμός εξέλιξης του παθογόνου φαίνεται ότι αυξήθηκε ξανά. Η ευλογιά εξαλείφθηκε μέσω της παγκόσμιας εκστρατείας εμβολιασμού το 1980. Για τη σύγχρονη έρευνα λοιμωδών νοσημάτων, το εύρημα δείχνει πώς τα μέτρα δημόσιας υγείας μπορούν να αλλάζουν το εξελικτικό περιβάλλον ενός παθογόνου, χωρίς αυτό να αποτελεί από μόνο του πρόβλεψη για τη συμπεριφορά άλλων ιών.
